Vettvangsrannsókn: Rannsóknarverkefni (vettvangsrannsókn miðbær)
Hvernig framkvæmum við vettvangsrannsókn?
Vettvangsrannsóknir eru gagnlegar í félagsfræði til að skoða hegðun fólks í sínu náttúrulega umhverfi. Hér verður fjallað um hvernig nemendur geta hannað og framkvæmt eigin vettvangsrannsókn, með áherslu á afskiptaleysi viðstaddra (e. bystander effect).
1. Skipulagning rannsóknar
Áður en vettvangsrannsókn hefst þurfa nemendur að ákveða eftirfarandi:
Rannsóknarspurning
Hver er rannsóknarspurningin sem á að svara?
- Dæmi: Hefur fjöldi vegfarenda sem gengur að jafnaði um tiltekna götu áhrif á það hvort fólk veitir aðstoð?
- Dæmi: Skipta kyn og stéttarstaða máli þegar kemur að því að fá aðstoð?
Kenningarlegur grunnur
Hvaða félagsfræðilegar kenningar tengjast rannsókninni?
- Afskiptaleysi viðstaddra (e. bystander effect)
- Ábyrgðarþynning (e. diffusion of responsibility)
- Kenningar um félagslega lagskiptingu (e. social stratification)
2. Undirbúningur rannsóknar
Að velja rannsóknarsvæði
Veljið staði þar sem hægt er að prófa kenningarnar:
- Fjölmennir staðir (t.d. Laugavegur, Ingólfstorg)
- Fámennir staðir (t.d. hliðargötur, útjaðrar miðbæjarins)
Aðferð við gagnasöfnun
Nemendur velja hvernig þeir ætla að framkvæma athugunina:
- Bein athugun: Nemendur fylgjast með atvikum þar sem fólk þarf á aðstoð að halda og skrá niður viðbrögð vegfarenda.
Breyturnar sem verða mældar
- Fjöldi vegfarenda: Er líklegra að fólk hjálpi á fáförnum götum eða fjölmennum.
- Kyn einstaklingsins sem þarf hjálp: Fá konur frekar aðstoð en karlar?
- Stéttarstaða: Ef einstaklingur klæðist fínum fötum eða tættum - breytast viðbrögðin?
3. Framkvæmd rannsóknar
- Nemendur skipta sér niður í hópa og skrá hjá sér niðurstöður á skipulagðan hátt – leikari, skrásetning, eftirlitsmaður o.s.frv.
- Mikilvægt er að vera hlutlaus og fylgjast með án þess að hafa áhrif á atburðinn.
- Hver hópur getur prófað mismunandi aðstæður til að bera saman áhrif breytnanna.
4. Greining gagna og niðurstöður
Eftir að gagnaöflun lýkur skrá nemendur niðurstöður og bera þær saman við kenningar um hópgervingu og afskiptaleysi viðstaddra.
- Hvað sýna gögnin?
- Hvernig passa niðurstöðurnar við kenningar félagsfræðinnar?
- Hverjar eru takmarkanir rannsóknarinnar?
5. Siðferðileg álitamál
- Ekki setja fólk í óþægilegar eða hættulegar aðstæður.
- Ekki birta nöfn eða persónugreinanleg gögn.
- Tryggja að enginn sé blekktur nema með fullri siðferðislegri röksemdafærslu.
- Fá leyfi hjá hliðverði t.d. lögreglu og skólayfirvöldum.
Hvað græðum við á þessu?
Með því að framkvæma vettvangsrannsókn öðlast nemendur betri skilning á því hvernig félagsfræðilegar kenningar geta skýrt raunverulegar aðstæður í samfélaginu. Þeir læra að beita kenningum á mismunandi aðstæður og skoða hvernig félagsleg hegðun mótast af umhverfi og aðstæðum. Þessi aðferð hjálpar okkur einnig að þróa færni í gagnaöflun og gagnagreiningu á skipulagðan og kerfisbundinn hátt. Í stað þess að læra félagsfræðileg hugtök eingöngu úr bókum fá nemendur tækifæri til að skoða hvernig þau birtast í daglegu lífi og hvers vegna fólk hegðar sér á mismunandi vegu eftir aðstæðum. Þetta gerir námið bæði raunverulegra og skemmtilegra og hjálpar nemendum að tengja fræðin við eigin reynslu og umhverfi.